|
Het Laatste Oordeel |
Openbaring IV:4:
"...En rondom de troon waren vierentwintig tronen, en op die tronen waren vierentwintig oudsten gezeten, in witte klederen gekleed en met gouden kronen op hun hoofden..." |
Openbaring IV:7-8:
"...En het eerste dier was een leeuw gelijk, en het tweede dier een rund gelijk, en het derde dier had het gelaat als van een mens, en het vierde dier was een vliegende arend gelijk. En de vier dieren hadden elk voor zich zes vleugels en waren rondom en van binnen vol ogen en zij hadden dag noch nacht rust, zeggende: Heilig, heilig, heilig is de Here God, de Almachtige, die was en die is en die komt.." |
|
Saint-Pierre,
Laatste Oordeel, Tympaan, Zuidportaal, Moissac, ca. 1120-1130 |
Dit is één van de meest complexe Romaanse
portaaldecoraties. Het portaal verzinkt diep in de gevel.
Het gaat hier om het Zuidportaal van een Benedictijnse kloosterkerk. Het is
gelokaliseerd aan de zuidzijde van de zware klokketoren die het marktplein van
het stadje overziet.
Alles is met impressionant beeldhouwwerk versierd: de portaalwanden, het trumeau,
de schelpvormige deurposten, de architraaf, het tympanum, en de archivolten.
Deze decoratie kwam tot stand onder abt Roger (r., 1115-31).
Het tympanum verbeeldt Christus in Majestas, omringd door de Tetramorf met de 24
ouderlingen van de Apocalyps.
cf. Openbaring IV:4:
"...En rondom de troon waren vierentwintig tronen, en op die tronen waren
vierentwintig oudsten gezeten, in witte klederen gekleed en met gouden
kronen op hun hoofden..."
Voor de tetramorf : cf. Op. IV: 7-8:
"...En het eerste dier was een leeuw gelijk, en het tweede dier een rund
gelijk, en het derde dier had het gelaat als van een mens, en het vierde
dier was een vliegende arend gelijk. En de vier dieren hadden elk voor
zich zes vleugels en waren rondom en van binnen vol ogen en zij hadden
dag noch nacht rust, zeggende: Heilig, heilig, heilig is de Here God, de
Almachtige, die was en die is en die komt.."
Het is eigenlijk een scène die het Laatste Oordeel net
voorafgaat, en de volgende symboliek heeft:
Christus symboliseert de Waarheid van het Woord (Nieuwe Testament).
Het Nieuwe Testament is gesymboliseerd door de vier dieren van de evangelisten.
De 24 ouderlingen personifiëren het Oude Testament. De profetieën van het Oude
Testament worden gematerialiseerd door de komst van Christus.
De nadruk ligt hier echter op de Goddelijke Natuur van Christus, niet op zijn
menswording (zoals later).
De deurposten hebben een schelpachtige vorm. Het functionele architecturale
element (opgevangen van de neerwaartse druk van de architraaf) is hier bijna
volledig getransformeerd tot een sculpturaal ensemble.
Het trumeau bestaat aan de voorzijde uit drie gekruiste paren leeuwen en
leeuwinnen. Ze fungeren als de bewakers van de kerk. Deze functie wordt hen
veelal toegeschreven in de Middeleeuwse Bestiarii.
Allerlei dieren werden diverse fabelachtige eigenschappen toegedicht. Zo
geloofde men bijvoorbeeld dat een leeuw sliep met de ogen open. Vandaar dat deze
gezien werd als waker van de kerk. Verder dacht men dat een kreeft achterwaarts
liep,...
Er werd zo ook informatie over allerlei fabeldieren en hybride monsters
geschreven, zoals eenhoorns, griffioenen (half arend/ half leeuw), unipedes (mensachtigen
met 1 reusachtige voet die ze als zonnescherm gebruikten),...

Het portaal van Saint-Lazare te Autun is strakker
geordend dan dat te Vézelay. De uitbeelding van het Laatste Oordeel is hier te
zien. Christus verschijnt als in een visioen in het midden. Rechts van Hem wegen
een engel en een duivel de zielen. De uitverkorenen treden naar de hemel; de
verdoemden worden de hel ingesleurd.
Op de architraaf kruipen mensen uit hun graven. Rechts wordt er eentje door twee
handen opgepikt.
Onder de Christusfiguur heeft de kunstenaar zijn werk gesigneerd:
'GISLEBERTUS HOC FECIT'
Op de archivolten zijn tekens van de dierenriem en taferelen die de werken van
de maand uitbeelden (oogsten: Augustus;...). De betekenis hiervan is het verloop
van de tijd. Met name de tijd tussen de eerste en de tweede komst van Christus
is belangrijk.
Er is nadruk gelegd op elegante lineariteit. De figuren zijn uitgelengd. Ook is
er grote dramatische intensiteit.