zoeken
mail a friend








Alphen aan den Rijn (Centrum) - Albaniana

Onder het centrum van Alphen liggen de resten van het grensfort Albaniana, het kampdorp, de bijbehorende infrastructuur en een deel van de grafvelden. Aan de Limesweg in oostelijke richting lag een Romeinse wachtpost. In 2001 en 2002 zijn hier grootschalige opgravingen verricht, vooruitlopend op de bouw van een nieuw winkelcentrum. De Romeinse overblijfselen in Alphen aan den Rijn zijn van internationaal belang vanwege hun uitstekende staat van conservering.

Foto: Paleo Terra
Langs de Romeinse grens (Limes)
In het huidige centrum van Alphen aan den Rijn lag in de Romeinse tijd het fort (castellum) Albaniana. Dit fort deed dienst van ca. 41 tot 270 n. Chr. Het werd hoogstwaarschijnlijk al gebouwd tijdens keizer Caligula (37 - 41 n. Chr.), die de oversteek naar Groot-BrittanniŰ wilde maken, maar dat uiteindelijk overliet aan zijn opvolger Claudius (41 - 54 n. Chr.). Albaniana was in de beginjaren een ge´soleerde buitenpost. De dichtstbijzijnde kampen waren het gelijktijdig gebouwde castellum Praetorium Agrippinae van Valkenburg (Z-H), het fort Flevium bij Velsen bij de monding van een noordelijke Rijntak, en het fort Fectio van Vechten.
Het fort bestond uit een omwalling van houten palissades met aarde ertussen en had op elke hoek een houten toren. Langs de Rijnoever legden de Romeinen kadewerken aan. Rond 160 n. Chr. werd het in steen herbouwd. Na beschadiging van (een deel van) de muur was herstel hiervan nodig. Op de nieuwe poort stond een inscriptie ter ere van keizer Septimus Severus, die regeerde van 193 - 211 n. Chr. Uit de inscriptie bleek dat hij opdracht heeft gegeven tot het (her)bouwen. Hoogst waarschijnlijk heeft Septimius Severus in ▒ 209 na Chr. een inspectiereis langs de Limes gemaakt. In de omgeving van het fort lag het kampdorp (vicus). De Romeinen verlieten het fort rond 270 n. Chr.
Volgens de Peutinger Kaart was de afstand tussen dit fort en dat van het nabijgelegen Nigrum Pullum in Zwammerdam maar 2 leugae, minder dan 5 km. Er tussenin lag langs de Limesweg nog een wachtpost (statio), bij het huidige Goudse Rijpad.

Wat is hier gevonden?
Het onderzoek richtte zich onder meer de verschillende bouwfasen van het fort Albaniana. Ondanks het feit dat delen van het Romeinse fort al lang geleden door kleiwinning en bebouwing zijn verdwenen, was er nog genoeg over om de plattegrond te reconstrueren en te concluderen dat er minstens zes fasen te herkennen zijn. Het oudste fort werd omgeven door een wal van hout en aarde, gefundeerd op houten palen. De wal was onderbroken op de plaats waar houten poorten stonden. Rond 160 n. Chr. zijn de wal en de poorten in steen herbouwd.
Tijdens eerdere opgravingen was al een deel van het kampdorp (vicus) ten oosten van het fort gevonden. De archeologen ontdekten daarbij twee langgerekte gebouwen, waarschijnlijk opslagloodsen. Om het fort heen liepen spitsgrachten. Langs de Rijn is een houten beschoeiing gevonden, aangelegd rond 94 n. Chr.
In het fort zelf zijn goed geconserveerde soldatenbarakken gevonden met complete gave houten vloeren. Opvallende vondsten waren de vele militaire en persoonlijke voorwerpen van de soldaten, zoals een spiegel en schrijfgerei. Er zijn meer dan 800 munten gevonden, onder meer uit de regeringsperiodes van de keizers Tiberius, Caligula, Claudius en Nero, die achter elkaar regeerden tussen 14 - 68 n. Chr. Ook voorwerpen van organisch materiaal zijn zeer goed bewaard gebleven, zoals houten funderingen, delen van wanden en een complete houten deur, maar ook van zaden en etensresten. Dit maakte onderzoek mogelijk naar de Romeinse houtbouwtechniek en de eetgewoonten van de soldaten. Het boek van het archeologisch onderzoek in Alphen aan den Rijn wordt in december 2004 verwacht. De samenvatting ervan is op het internet te lezen.

Wat is hier ter plaatse te zien?
In Alphen aan den Rijn bevindt zich het archeologisch themapark Archeon. In dit park is onder meer een compleet Romeins stadje nagebouwd met een badhuis, een tempel, een forum en een replica van een van de Zwammerdam-schepen.

Website gemeente Alphen aan den Rijn.
Het Rijksmuseum van Oudheden heeft een groot aantal voorwerpen uit Alphen aan den Rijn in haar collectie. (Ze zijn niet allemaal tentoongesteld, maar wel opvraagbaar via de website van het Geheugen van Nederland.) Ze zijn afkomstig uit beide forten in deze gemeente, dus zowel uit Albaniana als Nigrum Pullum.

De website van de gemeente Alphen aan den Rijn bevat nieuwsberichten en foto's.


Instelling:
Digitaal Erfgoed Nederland

Publicatiedatum:
12 januari 2005